خاورمیانه، منطقهای با تنوع جغرافیایی فوقالعاده، میزبان برخی از بلندترین و چشمنوازترین قلههای کوهستانی جهان است. از دماوند ایران تا آرارات ترکیه، این قلهها نه تنها مقصدی محبوب برای کوهنوردان ماجراجو هستند، بلکه نقش مهمی در اقلیم، فرهنگ و طبیعت منطقه دارند. در این مقاله از کوه بیست به بررسی بلندترین قله های خاورمیانه میپردازیم و ویژگیهای منحصربهفرد هر یک را معرفی میکنیم.
قله دماوند؛ بلندترین قله خاورمیانه و نماد ملی ایران
قله دماوند با ارتفاع ۵۶۱۰ متر، بلندترین قله خاورمیانه و ایران محسوب میشود و در رشتهکوه البرز، استان مازندران واقع شده است. این کوه باشکوه نه تنها از نظر ارتفاع مطلق، بلکه از نظر ارتفاع نسبی نیز جایگاه خاصی دارد؛ ارتفاع نسبی دماوند که اختلاف ارتفاع قلّه با پایینترین درّه مجاور را نشان میدهد، برابر با ۴۶۶۷ متر است و این موضوع دماوند را در رده دوازدهم بلندترین قلل جهان از نظر ارتفاع نسبی قرار میدهد.
دماوند یک کوه آتشفشانی نیمهفعال است که نخستین فوران آن حدود ۱.۷۸ میلیون سال پیش رخ داده است. بیشترین فعالیتهای آتشفشانی این کوه بین ۶۰۰ هزار تا ۲۸۰ هزار سال پیش بوده و عمر آن دستکم ۳۸۵۰۰ سال برآورد میشود. قطر دهانه آتشفشانی دماوند حدود ۴۰۰ متر است که دریاچهای یخی آن را پوشانده و اطراف آن دودکشهایی دیده میشود.
این قله در فرهنگ و اساطیر ایران جایگاهی ویژه دارد. طبق افسانههای ایرانی، فریدون قهرمان اساطیری، ضحاک اهریمن را در غاری در قله دماوند زندانی کرده است؛ هنوز هم برخی از ساکنان اطراف این کوه باور دارند که ضحاک در دماوند گرفتار است. در فرهنگ ایران، دماوند نمادی از پایداری، استواری و استقلال ملی است و الهامبخش بسیاری از اشعار و آثار هنری، از جمله شعر ملی “دماوندیه” ملکالشعرای بهار بوده است.
اگر میخواهید درباره صعود به قله دماوند بیشتر بدانید به این مقاله مراجعه کنید.
کوه آرارات؛ آتشفشان افسانهای شرق ترکیه
کوه آرارات با ارتفاع ۵۱۳۷ متر، بلندترین قله ترکیه و یکی از مرتفعترین كوه هاي منطقه خاورمیانه است. این کوه در استان آغری، در شرق کشور ترکیه واقع شده و با ارتفاع نسبی ۳۶۱۱ متر، در رتبه ۴۸ بلندترین کوهای جهان از نظر ارتفاع نسبی قرار میگیرد. آرارات نیز مانند دماوند، کوهی آتشفشانی و خاموش است که از دو قله تشکیل شده: آرارات بزرگ با ارتفاع ۵۱۳۷ متر و آرارات کوچک با ارتفاع ۳۸۹۶ متر.
هرچند هیچ فوران ثبتشدهای در قلههای آتشفشانی آرارات وجود ندارد، اما احتمال دارد طی دههزار سال گذشته انفجارهایی در آن رخ داده باشد. این کوه از نظر زمینشناسی و فرهنگی اهمیت زیادی دارد؛ بهویژه برای ارمنیان که آرارات را نمادی از مقاومت، پایداری و هویت ملی خود میدانند. حتی امروزه نام “آرارات” در بسیاری از باشگاهها، کسبوکارها و نامگذاری فرزندان ارمنی دیده میشود، با وجود اینکه این کوه اکنون در خاک ترکیه قرار دارد.
اولین صعود ثبتشده به کوه آرارات توسط فریدریش پاروت، دانشمند اهل امپراتوری روسیه، در سال ۱۸۲۹ میلادی انجام شد. شرایط آبوهوایی این قله در تابستان نسبتاً گرم و خشک است، اما در فصلهای بهار و زمستان، کوهنوردان با بوران، کولاک و بارشهای شدید برف و باران مواجه میشوند. بهترین زمان برای صعود به کوه آرارات، ماههای تیر، مرداد و شهریور است. مسیر جنوبی این کوه ایمنترین و سادهترین مسیر برای رسیدن به قله محسوب میشود.
شایان ذکر است که صعود به قله آرارات بدون اخذ مجوز رسمی، راهنما و مربی حرفهای امکانپذیر نیست و رعایت قوانین محلی برای کوهنوردان الزامی است.
کوه سبلان؛ دومین قله بلند ایران و نگین شمالغرب کشور
کوه سبلان با ارتفاع ۴۸۱۱ متر از سطح دریا، دومین قله بلند ایران پس از دماوند است. این کوه در شمالغرب کشور، در استان اردبیل و بین شهرهای اردبیل و مشگینشهر واقع شده است. سبلان با ارتفاع نسبی ۳۲۸۳ متر در رتبه ۶۶ بلندترین کوههای جهان از نظر ارتفاع نسبی قرار میگیرد و به عنوان یک آتشفشان نیمهفعال، ویژگیهای زمینشناسی منحصربهفردی دارد.
در بالای قلهی سبلان، دریاچه دهانهای سبلان قرار دارد که با ارتفاع ۴۸۱۱ متر، مرتفعترین دریاچه ایران و یکی از مرتفعترین دریاچههای دهانهای جهان محسوب میشود. این دریاچه زیبا با وسعت ۱ هکتار، عمق حدود ۱۵ متر و حجم تقریبی ۸۰ هزار مترمکعب، یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی سبلان به شمار میرود.
کوهستان سبلان دارای چندین قله شناختهشده است که بلندترین آن با نام سلطان سبلان شناخته میشود. دیگر قلههای این رشتهکوه شامل قلههای هرهلر، کسری، بالا سبلان و بابا مقصود هستند. تمامی قلههای سبلان در بیشتر ایام سال پوشیده از یخ و برف دائمیاند.
کوه سبلان نهتنها به دلیل ارتفاع و عظمتش بلکه به خاطر جاذبههای طبیعی همچون چشمههای آبگرم طبیعی، طبیعت چشمنواز، و پیست اسکی آلوارس مورد توجه طبیعتگردان، کوهنوردان و گردشگران است.
جبل النبی شعیب؛ بلندترین کوه یمن و شبهجزیره عربستان
جبل النبی شعیب، به معنای «کوه شعیب پیامبر»، بلندترین نقطه کشور یمن و همچنین مرتفعترین کوه در شبهجزیره عربستان بهشمار میرود. این کوه در استان صنعا (صنعاء) واقع شده و با ارتفاع ۳۶۶۶ متر از سطح دریا، جایگاه ویژهای در جغرافیای طبیعی منطقه دارد. ارتفاع نسبی جبل النبی شعیب حدود ۳۳۱۱ متر است که آن را در رتبه ۶۲ بلندترین کوههای جهان از نظر ارتفاع نسبی قرار میدهد.
این کوه به نام پیامبری به نام شعیب بن مهدم بن ذی مهدم الشعری نامگذاری شده و بخشی از رشتهکوههای آتشفشانی دوران سوم زمینشناسی است که بخش گستردهای از ارتفاعات مرکزی یمن را شکل دادهاند.
بر خلاف بسیاری از کوههای مرتفع در منطقه شام (مانند کوههای شمال لبنان و سوریه)، قله جبل النبی شعیب معمولاً پوشیده از برف نیست. با این حال، گزارشهایی از بارش برف و یخبندان در فصل زمستان وجود دارد. همچنین، به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتفاع زیاد، سرعت وزش باد در قله بسیار بالا گزارش شده است.
در آوریل سال ۲۰۱۹، احمد زین الیافی، افسر امنیتی اهل دبی، ادعا کرد که در مدت ۶۹ ساعت موفق به صعود به قله جبل النبی شعیب شده و پرچم پلیس دبی را بر فراز آن برافراشته است. این صعود بازتاب رسانهای گستردهای در منطقه داشت.
جبل شمس؛ بلندترین کوه عمان و نگین طبیعت منطقه داخلیه
جبل شمس (به معنای کوه آفتاب) بلندترین کوه کشور عمان و یکی از زیباترین جاذبههای گردشگری عمان بهشمار میرود. این کوه در شهرستان حمراء، از توابع استان منطقه داخلیه واقع شده و با ارتفاعی برابر با ۳۰۱۹ متر از سطح دریا و ارتفاع نسبی ۲۸۹۹ متر، در رتبه ۱۱۰ بلندترین کوههای جهان از نظر ارتفاع نسبی قرار دارد.
وجه تسمیه این کوه به «جبل شمس» به این دلیل است که اولین پرتوهای خورشید (شروق) بر بلندای این کوه تابیده و آخرین نورهای طلایی غروب نیز بر دامنههای آن میتابد. از همینرو، به آن لقب کوه آفتاب دادهاند.
کوه شمس بهسبب آبوهوای معتدل در تابستان و زمستانهای سرد همراه با بارش گاهبهگاه برف، از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی در عمان محسوب میشود. درختان کوهستانی در دامنههای آن و باغهای ایجادشده توسط ساکنان محلی، به زیبایی منطقه افزودهاند.
این منطقه کوهستانی در فاصله ۴۰ کیلومتری از مرکز شهرستان حمراء قرار دارد. از این مسیر، حدود ۱۲ کیلومتر آن آسفالت نشده، اما دسترسی به کوه برای خودروهای معمولی نیز بهراحتی امکانپذیر است.
در پایه کوه، امکانات رفاهی و گردشگری مناسبی برای بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است. از محل اقامت و استراحتگاه گرفته تا فروشگاههای محلی، همه چیز برای یک سفر راحت و خاطرهانگیز فراهم است.
نتیجهگیری
بلندترین قله های خاورمیانه نه تنها از نظر ارتفاع بلکه از نظر فرهنگی، جغرافیایی و طبیعی ارزش بالایی دارند. شناخت این قلهها میتواند به علاقهمندان طبیعت، کوهنوردان و حتی محققان جغرافیا کمک کند تا نگاهی ژرفتر به زیباییهای این منطقه بیندازند. اگر شما هم تجربه صعود به یکی از این قلهها را دارید، حتماً در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید!
سوالات متداول
1.ارتفاع نسبی و ارتفاع از سطح دریا چه تفاوت هایی دارند؟
ارتفاع یک نقطه، مانند قله یک کوه، نسبت به سطح متوسط آبهای آزاد دریاها، «ارتفاع از سطح دریا» نام دارد. در مقابل، «ارتفاع نسبی» به اختلاف ارتفاع بین قله کوه و پایینترین نقطه اطراف آن که از آن میتوان به قله صعود کرد (مانند یک دره یا گردنه مجاور) گفته میشود. این شاخص نشان میدهد که یک کوه تا چه اندازه نسبت به زمینهای اطراف خود برآمده است. برای مثال، اگر قلهای ۳۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع داشته باشد و درهای در نزدیکی آن با ارتفاع ۲۵۰۰ متر قرار گرفته باشد، ارتفاع از سطح دریا همان ۳۰۰۰ متر و ارتفاع نسبی آن ۵۰۰ متر خواهد بود.
