عنوان بلندترین نقطه استان سیستان و بلوچستان، کوه بیرک (beark) است. اگر بدنبال پاسخ این پرسش هستید که کوه بیرک کجاست ؟ باید گفت، ارتفاعات این کوه زیبا از شرق دشت پی گل حوالی مرکز زابلی در شهرستان مهرستان آغاز میگردد و با عبور از شهرستان خاش به کوه تفتان، زاهدان و بیرجند به کوه بینالود در استان خراسان میپیوندد. این رشتهکوه بین سه شهرستان مهرستان، خاش (بخش ایرندگان) و سوران در استان سیستان و بلوچستان کشیده شده و مشترک است. از مناطق چهارگانه تحت حفاظت محیط زیست است که بیشتر از ۷۳ هزار و ۲۱۷ هکتار وسعت دارد. ارتفاع کوه بیرک با حدود ۲۴۱۰ متر پس از تفتان دومین قله بلند در جنوب شرقیترین استان کشور به شمار میآید.
پنبه، آهن، منیزیم، نسوز، تالک و … از جملهی اقلامی هستند که در اطراف کوه بیرک وجود دارند. برخی غارهای طبیعی در منطقه بیش از ۱۰۰ متر طول دارند. در مطالعات سال 1386 معادن سنگ تالک، سنگ آهن، سنگ آلومینیوم و گرانیت نیز در این منطقه شناسایی شدهاند. در دامنهی این کوهها گیاهان خوشبوی بسیاری میرویند که رایحهی آنها، پیمودن مسیر را بسیار لذتبخش میکند.
بیشتر بخوانید: کوه تنگوان اندیمشک
تاریخچه کوه بیرک
در بالای کوه بیرک و در سمت جنوب غربی آن در زمانهای دور قلعهای ساخته شده است که «قلعه گود بنگر و گت رئیس» خطاب میشود. این قلعه در شمال چگرد و شرق اسپه بنا شده و اطراف آن نیز حالتی فرو رفته و دریاچه مانند دارد. زمینهای کشاورزی اطراف قلعه مناظری بکر و چشمنواز ایجاد نمودهاند. همانطور که از نامش پیداست به «رئیس» منطقه تعلق داشته است.
روایتها حاکی از آن است که در زمان حمله قوم ازبک به منطقه بلوچستان از جمله اراضی ایرندگان، این مکان تنها جایی بوده است که قوم مهاجم از قوم مدافع شکست خوردهاند. سپاهیان در قلعه گود بنگر و گت رئیس همچون یک پناهگاه کمین میکردند و روزها پنهان میشدند و شبها به دشمنانشان، ازبکها حمله کرده و شبیخون میزدند.
آبشارهای کوه بیرک
از جمله جاذبههای گردشگری كوه بيرک به موارد فراوانی همچون آبشارهای هشانی، تاجانی، گیشتوک و درههای پرجاذبه ماهانی، رضی و گتی میتوان اشاره کرد.
آبشار هشانی یکی از جاذبههای زیبا و چشمنواز در قلب کوه بیرک است و سالانه گردشگران و طبیعتگردان بسیاری را به سوی خود فرا میخواند.
ارتفاعات بلند کوه بیرک مهرستان
- قله مکی روستای سپتک بخش ایرندگان در شهرستان خاش با ارتفاع ۲۷۴۰ متر
- ارتفاع محدوده شهرستان سیب و سوران با ارتفاع ۲۶۲۵
- ارتفاع محدوده بخش ایرندگان، شهرستان خاش با ارتفاع ۲۵۵۳
- ارتفاع روستای گواتامک، در بخش ایرندگان، شهرستان خاش با ارتفاع ۲۵۵۰
آب و هوا کوه بیرک
با توجه به اینکه آب و هوای منطقه کوه بیرک معتدل و مطبوع است و انواع گیاهان و درختچههای خوشبو، عسل این منطقه شهرت دارد و با توجه به اینکه بهترین دامهای محلی که در این منطقه چرا میکنند، گوشت دامی حاصل از این دامها بسیار خوشگوار است. این منطقه دارای چشمههای معدنی است که آب آنها برای مصارف طب سنتی استفاده میگردد.
بیشتر بخوانید: کوله کوهنوردی
كوه بیرک یكی از مناطق بكر و زیبا در شهرستان زابلی است كه دیده شده جانورانی همچون پلنگ، خرس سیاه، كل و بز، قوچ و میش درآن زندگی میكنند.
گونههای جانوری کوه بیرک
کوه بیرک به لحاظ وجود گونههای جانوری از جمله یوزپلنگ، قوچ، بز کوهی، گرگ، کفتار، شیر، خرس، سمور سنگی و پرندگان نادر مانند کبک، تیهو، بلبل کوهی، انواع عقابها و… یک زیستبوم فوقالعاده برای گونههای متنوع شناخته میشود. از این رو گفته میشود که منطقه حفاظت شده کوه بیرك در حوالی سراوان مهمترین زیستگاه برای گونهی خاصی از نژاد پلنگ به شمار میآید.
وزن یک نمونه بالغ از اینگونه پلنگ به 90 كیلوگرم و طول بدنش به حدود 180 سانتیمتر میرسد. این حیوان در این منطقه در رنگهای زرد، زرد قرمز ، زرد خاكستری و سفید در خالهای آن دیده میشود. این نوع پلنگ ایرانی ترجیح میدهد در مناطقی جنگلی و كوهستانی، ارتفاعات بیش از سه هزار و 500 متر، نواحی پردرخت و صخرهای و همچنین در نزدیکی رودخانه زندگی کند.
این گونه پلنگ که بومی کوه بیرک به شمار میآید، از گوسفند، بز وحشی و گاهی خوک وحشی است و در صورت كمیاب بودن شكار، از پرندگان و دیگر حیوانات كوچک دیگر منطقه نیز تغذیه میكند.
گونههای گیاهی کوه بیرک
طبیعت چشمنواز و زیبای منطقه کوه بیرک را گونههای فراوان و پوششی غنی از درختان بنه، بادام کوهی، زیتون وحشی، انجیر، ارزن و… پوشش دادهاند. گیاهشناسان بیش از 75 نوع از گیاهان دارویی از قبیل ازگند،کلپوره، گواتک، مور، طوتری، بنه، آویشن، پنیرباد، آنغوزه، سنا، کُنار، وشاء، مریم گلی، بادام کوهی، آلوئه ورا، برازمبل، درخت مسواک، گون، پونه، ایشوِرک، استبرق، خرزهره، علف مار، هندوانه ابوجهل، پنج انگشت، مارموتک، ریواس، درمنه، موسیر، زیره سیاه، گُلدِر، خارمریم، خارشتر، خاکشیر، خارخَسَک، گزنه، شاهتره، بید، مورد، پنیرک، داتوره، بنگدانه، پونه سا، مشکک، بومادران، گل گندم و بارهنگ را در این منطقه شناسایی نمودهاند.
در سالهایی که بارش در منطقه بسیار است و دشتها و دامنههای منطقه را گیاهان زیادی فرا میگیرند، مردم و اهالی منطقه جهت جمعآوری این گیاهان و سایر صمغهای دارویی و نیز قارچهای محلی به این منطقه میآیند. به طور کلی آب و هوای کوه بیرک، نیمهخشک و معتدل گرم است و گردشگری در این خطه بسیار مطبوع و خاطرهانگیز است.
غار صداکی ؛ جاذبهی دلفریب کوه بیرک
غار صداکی یکی از جاذبههای گردشگری بکر و زیبای رشتهکوه بیرک است حدود هزار و پانصد متر ارتفاع دارد و در بخش ایرندگان شهرستان خاش در استان سیستان و بلوچستان است. این غار سه چاهک و یک دهنه چشمه دارد که زمینهساز زندگی جانورانی مانند پلنگ ایرانی، انواع خزندگان مثل سوسمار، خفاش دم موشی بوده است.
دهنه این غار شعاعی در حدود ۲ متر دارد و طول آن در حدود ۴۰۰ متر است که دو تالار بزرگ موجود در این غار در حد هزار نفر گنجایش دارد.
مسیر راهیابی به غارهای دیدنی این منطقه
- برای بازدید از غار گواتامک لازم است به شهرستان خاش سفر کنید، بخش ایرندگان و به سمت روستای گواتامک برسید.
- برای دیدن غار صداکی که از مهمترین جاذبههای این منطقه هست نیز باید پس از شهرستان خاش به سمت بخش ایرندگان و روستای پستاک حرکت کنید.
بهترین زمان سفر به کوه بیرک و منطقه سراوان با توجه به اقلیم منطقه فصلهای معتدل مانند بهار و پايیز است.
سوالات پرتکرار
- کوه بیرک کجاست ؟
این کوه از ارتفاعات استان سیستان و بلوچستان در مرکز شهرستان مهرستان با نام پیشین زابلی واقع شده است.
- طبیعت ارتفاعات کوه بیرک چگونه است ؟
این کوه از پوشش گیاهی و جانوری بسیار متنوعی برخوردار است و همچین وجود غارهایی به مانند غار صداکی طبیعت این منطقه را بسیار جالب و متنوع نموده است. آب و هوای این منطقه به طور کلی نیمهخشک و معتدل گرم است.
